Bir ortağın vefatıyla payları mirasçılarına geçer ve şirket, hiç tanımadığı kişilerle ortak hâline gelebilir. Payların yüzde doksan dokuzuna sahip olmak bu sonucu tek başına önlemez.
Aile şirketlerinde en geç fark edilen risklerden biri, şirket paylarının da mirasa konu olmasıdır. Ortaklardan biri vefat ettiğinde payları mirasçılarına geçer ve şirket, ticari hayatla hiç ilgisi olmayan kişilerle ortak hâline gelebilir.
Pay oranı tek başına koruma sağlamaz
Sık karşılaşılan bir yanılgı, payların büyük çoğunluğuna sahip olmanın bu sonucu önleyeceğidir. Oysa çoğunluk pay sahibi olmak, azınlıkta kalan payların mirasçılara geçmesini engellemez. Yüzde doksan dokuz paya sahip bir ortak, geriye kalan yüzde birin kime geçeceğini, esas sözleşmede bir düzenleme yoksa belirleyemez.
Mirasçıların ortak sıfatını kazanması, yalnızca kâr payı meselesi değildir. Genel kurula katılma, bilgi alma ve inceleme, denetim isteme ve kararların iptalini dava etme hakları da paya bağlıdır.
Anonim şirkette: nama yazılı payların devrinde bağlam
Anonim şirkette nama yazılı payların devri, esas sözleşmeyle sınırlandırılabilir. Bu sınırlama, hukuk dilinde bağlam olarak adlandırılır.
Payların miras yoluyla geçmesi hâlinde şirketin onay vermeyi reddedebilmesi, kural olarak payları gerçek değeri üzerinden devralmayı önermesine bağlıdır. Yani şirket, mirasçıyı ortak olarak kabul etmek zorunda değildir; ancak bunun karşılığında payın gerçek değerini ödemeyi göze almalıdır.
Bu mekanizmanın işleyebilmesi için iki şey gerekir: esas sözleşmede bağlam hükmünün bulunması ve payların devralınmasında kullanılacak kaynağın önceden planlanmış olması. İkincisi ihmal edildiğinde, hüküm kâğıt üzerinde kalır.
Limited şirkette: esas sözleşme ile düzenleme
Limited şirkette payın miras yoluyla geçişi, esas sözleşmeye konulacak hükümlerle düzenlenebilir. Esas sözleşme, mirasçıların ortaklığa kabulünü genel kurulun onayına bağlayabilir ve onay verilmemesi hâlinde izlenecek yolu gösterebilir.
Burada da aynı denge geçerlidir: mirasçının ortak olması engellenebilir, ancak payının değerinin ödenmesi gerekir.
Saklı pay sınırı
Bu düzenlemelerin tamamı miras hukukunun sınırları içinde kalmak zorundadır. Mirasçıların saklı paylarını ortadan kaldıran bir kurgu, tenkis davasıyla karşılaşır.
Amaç mirasçıyı mirastan yoksun bırakmak değil, şirkete girmesini engellerken payının karşılığını almasını sağlamaktır. Doğru kurulmuş bir düzenleme, mirasçıya değerini öder ve şirketin yönetimini ticari hayatın içinde olan ortaklara bırakır.
Ne zaman yapılmalı
Bu düzenlemelerin tamamı ortağın sağlığında yapılmak zorundadır. Vefat sonrasında yapılabilecek tek şey, ortaya çıkmış durumu müzakere etmektir.
Pratik bir sıra şu şekildedir:
- Esas sözleşmenin mevcut hâlinin, pay geçişi bakımından incelenmesi,
- Gerekli bağlam veya geçiş hükümlerinin genel kurul kararıyla eklenmesi,
- Payların devralınmasında kullanılacak kaynağın belirlenmesi,
- Ortaklar arasında, esas sözleşmeyi tamamlayan bir pay sahipleri sözleşmesi yapılması,
- Vasiyetname veya miras sözleşmesi ile miras planlamasının bütünüyle uyumlu hâle getirilmesi.
Sonuç
Şirket payları, mirasın en kolay gözden kaçan kalemidir. Buna karşılık, ortaklık yapısını yıllar boyunca etkileyecek olan da odur. Esas sözleşmede birkaç paragraflık bir düzenleme, vefat sonrasında yıllar sürebilecek bir ortaklık uyuşmazlığını baştan önler.
Randevu Talebi
Miras Hukuku ve Gayrimenkul
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için değerlendirme yapılmadan hareket edilmemelidir.
