Önce anlaşma: taksim sözleşmesi
Mirasçılar paylaşım konusunda anlaşabiliyorsa, mahkemeye gitmelerine gerek yoktur. Mirasçılar arasında yapılan paylaşma sözleşmesi yazılı şekilde geçerlidir; terekedeki taşınmazlar için ayrıca resmî şekil aranmaz. Bu, miras paylaşımına özgü bir kolaylıktır ve süreci aylarca kısaltır.
Taksim sözleşmesinin ayrıntılı yazılması önemlidir: hangi taşınmazın kime düştüğü, değer farklarının nasıl denkleştirileceği, tapu devirlerinin hangi sırayla yapılacağı ve masrafların kime ait olacağı belirlenmelidir. Eksik yazılmış bir taksim sözleşmesi, ortaklığı gidermek yerine yeni bir uyuşmazlık doğurur.
Ortaklığın giderilmesi davası ve arabuluculuk şartı
Anlaşma sağlanamadığında ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açılır. Ancak bu davalar bakımından artık arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır; arabulucuya gidilmeden açılan dava usulden reddedilir.
Mahkeme önce taşınmazın aynen taksiminin mümkün olup olmadığını değerlendirir. Aynen taksim mümkün değilse veya paydaşların menfaatine uygun düşmüyorsa, satış suretiyle ortaklığın giderilmesine karar verilir ve satış, satış memurluğu eliyle açık artırma ile yapılır.
Satışın ortaklar arasında yapılması
Açık artırmada taşınmaz çoğu zaman piyasa değerinin altında alıcı bulur. Bu sonucu değiştiren pratik bir imkân vardır: tüm paydaşların bu yönde anlaşması hâlinde artırmanın yalnızca paydaşlar arasında yapılması istenebilir.
Bu durumda taşınmaz üçüncü kişilere açılmaz, paydaşlar kendi aralarında teklif verir ve taşınmaz aile içinde kalır. Uygulamada bu talebin zamanında ve tüm paydaşların katılımıyla dosyaya sunulması belirleyicidir; sonradan yapılan itirazlar sonucu değiştirmez.
- Tüm paydaşların ortak talebi gerekir
- Talep, satış aşamasından önce dosyaya sunulmalıdır
- Taşınmazın üçüncü kişilere açılması önlenir
Mirasçıların şirket ortaklığına etkisi
Şirket paylarının mirasa konu olması, çoğu aile şirketinde gecikmeli fark edilen bir risktir. Bir ortağın vefatıyla payları mirasçılarına geçer ve şirket, hiç tanımadığı kişilerle ortak hâline gelebilir. Payların büyük çoğunluğuna sahip olmak da bu sonucu tek başına önlemez.
Anonim şirkette nama yazılı payların devri esas sözleşmeyle sınırlandırılabilir; payların miras yoluyla geçmesi hâlinde şirketin onay vermeyi reddedebilmesi, ancak paylarını gerçek değeri üzerinden devralmayı önermesine bağlıdır. Limited şirkette ise esas sözleşmeye konulacak hükümlerle payın geçişi düzenlenebilir. Her iki yolda da düzenlemenin, ortağın sağlığında ve saklı pay kuralları gözetilerek yapılması gerekir.
Sıkça sorulan sorular
Ortaklığın giderilmesi davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Evet. Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
Taşınmazın yabancılara satılmasını engelleyebilir miyiz?
Tüm paydaşların anlaşması hâlinde artırmanın yalnızca paydaşlar arasında yapılması istenebilir. Bu talebin satış aşamasından önce ve tüm paydaşların katılımıyla sunulması gerekir.
Şirketimin yüzde doksan dokuzuna sahibim; mirasçılar yine de ortak olur mu?
Pay oranı tek başına belirleyici değildir. Payların mirasçılara geçişini düzenleyen bir esas sözleşme hükmü ve buna bağlı devir mekanizması bulunmuyorsa, mirasçılar pay sahibi sıfatını kazanır. Düzenlemenin önceden yapılması gerekir.
Taksim sözleşmesi noterde mi yapılmalı?
Mirasçılar arasındaki paylaşma sözleşmesi için yazılı şekil yeterlidir; terekedeki taşınmazlar bakımından ayrıca resmî şekil aranmaz. Buna karşılık sözleşmenin kapsamlı ve açık yazılması, sonradan doğacak uyuşmazlıkları önler.